การส่งสินค้าระหว่างประเทศไม่ได้มีแค่ส่งแล้วถึง แต่ต้องตอบให้ได้ว่าถ้าสินค้าหาย เสียหาย หรือไม่ถึงปลายทาง ใครคือผู้รับผิดชอบ เพราะในหลายกรณีของดูเหมือนขายได้ แต่สุดท้ายผู้ขายต้องควักเงินชดใช้เอง เพียงเพราะเข้าใจเงื่อนไขการขนส่งผิดตั้งแต่ต้น และเมื่อเกิดเหตุจริงมักไม่ใช่แค่เรื่องสินค้าไม่ถึงปลายทาง แต่ยังตามมาด้วยค่าเสียหาย ความไม่พอใจของลูกค้าและปัญหาทางกฎหมายที่คาดไม่ถึง และในบทความนี้ของ SME Shipping จึงจะมาช่วยให้คุณเข้าใจว่า เมื่อสินค้าหาย ใครคือผู้รับผิดชอบ และผู้ส่งควรป้องกันความเสี่ยงอย่างไรตั้งแต่ต้น

สินค้าหายระหว่างทาง เกิดขึ้นได้อย่างไร?

สินค้าสามารถสูญหายหรือเสียหายได้ในหลายช่วงของการขนส่ง เช่น

• ระหว่างขนส่งจากโรงงานไปท่าเรือ
• ระหว่างโหลด–ขนถ่ายขึ้นเรือหรือเครื่องบิน
• ระหว่างขนส่งระหว่างประเทศ
• ระหว่างผ่านพิธีการศุลกากร
• ระหว่างขนส่งปลายทางไปยังลูกค้า

คำถามสำคัญไม่ใช่แค่ว่าหายที่ไหน แต่คือในช่วงนั้น ใครเป็นผู้รับความเสี่ยงตามสัญญา

เมื่อสินค้าหายระหว่างทาง ใครต้องรับผิดชอบ? 

การตัดสินว่าใครต้องรับผิดชอบเมื่อสินค้าหาย จะพิจารณาจาก Incoterms ที่ตกลงกันไว้เป็นหลัก ได้แก่

1. กรณี FOB (Free on Board) ผู้ขายมีหน้าที่รับผิดชอบค่าใช้จ่ายและความเสี่ยงในการจัดส่งสินค้าจนกว่าสินค้าจะถูกโหลดขึ้นเรือที่ท่าเรือต้นทาง เมื่อสินค้าขึ้นเรือเรียบร้อยแล้ว ความเสี่ยงทั้งหมดจะถูกโอนไปยังผู้ซื้อทันที ดังนั้นหากเกิดกรณีสินค้าสูญหายหรือเสียหายหลังจากขึ้นเรือ ผู้ซื้อจะเป็นฝ่ายรับผิดชอบต่อความเสียหายนั้น

2. กรณี CIF (Cost, Insurance & Freight) ผู้ขายเป็นฝ่ายรับผิดชอบค่าใช้จ่ายด้านการขนส่งและจัดทำประกันภัยสินค้าไปจนถึงท่าเรือปลายทาง อย่างไรก็ตาม ความเสี่ยงต่อความเสียหายหรือการสูญหายของสินค้าจะถูกโอนให้ผู้ซื้อทันทีเมื่อสินค้าถูกโหลดขึ้นเรือที่ท่าเรือต้นทาง ดังนั้นหากเกิดเหตุสินค้าหายหรือเสียหายระหว่างการเดินทาง ผู้ซื้อจะเป็นผู้ดำเนินการเรียกร้องค่าสินไหมจากบริษัทประกัน โดยผู้ขายจะไม่ต้องรับภาระชดเชยเพิ่มเติม หากเอกสารการส่งออกถูกต้องและครบถ้วน

3. กรณี DDP (Delivered Duty Paid) ผู้ขายเป็นผู้รับผิดชอบกระบวนการจัดส่งทั้งหมดตั้งแต่ต้นทางจนถึงสถานที่ของผู้ซื้อ รวมถึงค่าใช้จ่ายด้านการขนส่ง พิธีการศุลกากรขาออก–ขาเข้า และภาษีนำเข้า โดยความเสี่ยงต่อการสูญหายหรือความเสียหายของสินค้าจะยังคงอยู่กับผู้ขายตลอดเส้นทางการขนส่ง ดังนั้นหากเกิดเหตุสินค้าหายหรือเสียหายในขั้นตอนใด ผู้ขายจะต้องเป็นผู้รับผิดชอบทั้งหมด

บริษัทขนส่งต้องรับผิดชอบไหม?

หลายคนเข้าใจผิดว่าถ้าของหาย บริษัทขนส่งต้องรับผิดชอบทั้งหมด แต่ในความเป็นจริงแล้วบริษัทขนส่งมักมีความรับผิดจำกัดตามเงื่อนไข และมีวงเงินคุ้มครองพื้นฐานอาจไม่ครอบคลุมมูลค่าสินค้าจริง แต่หากไม่มีประกันเพิ่มเติม ผู้ส่งอาจไม่ได้รับชดเชยเต็มจำนวนด้วยตัวเอง

ผู้ส่งควรทำอย่างไร เพื่อไม่เจ็บตัวเมื่อของหาย?

1. ระบุ Incoterms ให้ชัดเจนในเอกสาร อย่าตกลงกันแค่ปากเปล่า ควรระบุในเอกสารทุกใบให้ครบด้วย ไม่ว่าจะเป็นใบเสนอราคา ใบ Invoice และSales Contract

2. ทำประกันขนส่งให้เหมาะกับมูลค่าสินค้า อย่าเลือกประกันขั้นต่ำเพียงเพราะราคาถูก เพราะตอนเคลมมูลค่าสินค้า คือสิ่งที่สำคัญที่สุด

3. เก็บเอกสารทุกขั้นตอน เช่น Invoice, Packing List, Bill of Lading / Airway Bill, รูปถ่ายสินค้า ฯ เพราะเอกสารเหล่านี้คือหลักฐานสำคัญหากต้องเคลมประกัน

4. เลือก Shipping Agent ที่เชี่ยวชาญเพราะเจ้าที่มีประสบการณ์จะช่วยแนะนำ Incoterms ที่เหมาะสมกับธุรกิจ ช่วยตรวจเอกสารก่อนส่ง และช่วยประสานงานเมื่อเกิดปัญหาได้

ในโลกของการขนส่งระหว่างประเทศความรับผิดชอบไม่ได้ตัดสินจากความรู้สึกแต่เกิดจากข้อตกลง การเข้าใจ Incoterms  การทำประกัน และการเตรียมเอกสารให้พร้อม คือวิธีป้องกันความเสียหายที่คุ้มค่ากว่าการแก้ปัญหาทีหลังหลายเท่าเพราะเราเชื่อว่าส่งของอย่างมืออาชีพ ไม่ใช่แค่ให้ถึงปลายทาง แต่ต้องปลอดภัยและคุมความเสี่ยงได้ตั้งแต่ต้น